Doç. Dr. Burak Günaydın

Ön Çapraz bağ yırtığı ve ÖÇB tamiri hakkında genel bilgiler ve ÖÇB tamiri sonrası dikkat gereken hususlar

Ön çapraz bağ yırtığı nedir? Hasta şikayetleri risk faktörler nelerdir? ön çapraz bağ yırtığı kimlerde sık görülür?

Ön çapraz bağ (ÖÇB) yırtığı, diz ekleminde bulunan ön çapraz bağın kısmen veya tamamen kopması durumunu ifade eder. ÖÇB, diz eklemi stabilitesini sağlayan önemli bir bağdır. Bu yaralanma genellikle ani bir dizi dönüş, yavaşlamaya çalışma veya dizin zorlu bir şekilde hiperfleksiyona (aşırı bükülme) maruz kalması sonucunda ortaya çıkar.

Hasta şikayetleri şunları içerebilir:

1. Dizde Ani Ağrı: Yaralanma anında dizde ani bir ağrı hissi olabilir.
2. Dizde Şişlik ve Morarma: Yaralanmanın hemen ardından dizde şişlik ve morarma görülebilir.
3. Eklem İçi Sıvı Birikimi: ÖÇB yırtığı, eklem içinde sıvı birikimine ve dolayısıyla eklem içi şişliğe yol açabilir.
4. Dizde Sabitlenme Hissi: Yırtık, dizin sabitlenmesine veya kilitlemesine neden olabilir.
5. Dizde Hareket Kısıtlılığı: Yaralanma sonrası dizde hareket kısıtlılığı ve esneklik kaybı görülebilir.
6. Dizde İstikrarsızlık: ÖÇB’nin yırtılması, dizin istikrarsızlığına neden olabilir. Bu da özellikle spor yaparken veya günlük aktivitelerde hissedilebilir.

Risk faktörleri şunlar olabilir:

1. Spor Yaralanmaları: ÖÇB yırtıkları sıklıkla spor yaralanmaları sonucunda meydana gelir, özellikle de futbol, basketbol, ​​voleybol, ​​futbol gibi hızlı duruş değişiklikleri gerektiren sporlarda.
2. Kadın Cinsiyet: ÖÇB yırtıkları, özellikle kadın sporcular arasında daha yaygın olarak görülür. Bu, kadınların genellikle diz eklemlerinde daha büyük bir açıda valgus (dizi birbirine yaklaştıran) stresi yaşamasından kaynaklanabilir.
3. Önceki ÖÇB Yaralanması: Daha önce ÖÇB yırtığı yaşayan bireyler, tekrarlayan yaralanma riski altındadır.
4. Genetik Yatkınlık: Aile geçmişinde ÖÇB yırtığı olan kişiler, bunu geliştirme riski altındadır.
5. Diz Anatomisi: Bazı bireylerin, doğal olarak daha gevşek veya daha esnek bir diz anatomisine sahip olmaları, ÖÇB yırtığına yatkınlığı artırabilir.
6. Kötü Teknik: Spor sırasında veya günlük aktivitelerde yanlış teknikler kullanmak, ÖÇB yırtığı riskini artırabilir.

Ön çapraz bağ yırtığı genellikle genç ve aktif bireylerde görülür, ancak her yaş grubunda ortaya çıkabilir.

Ön çapraz bağ yırtığının cerrahi dışı tedavileri nelerdir?

Ön çapraz bağ (ÖÇB) yırtığı için cerrahi dışı tedaviler genellikle yaralanmanın şiddetine ve hastanın yaşam tarzına göre belirlenir. İşte ÖÇB yırtığının cerrahi dışı tedavilerinden bazıları:

1. Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon: Fizyoterapistler tarafından özel olarak tasarlanmış bir rehabilitasyon programı, ÖÇB yırtığının tedavisinde önemli bir rol oynar. Bu program, kas gücünü artırmak, esnekliği iyileştirmek, dengeli bir duruş sağlamak ve eklem stabilitesini yeniden kazandırmak için egzersizleri içerebilir.
2. Braslar ve Diz Atelleri: Özel olarak tasarlanmış bir diz brace’i veya atel kullanmak, diz eklemini destekleyebilir ve yaralanmanın iyileşme sürecini destekleyebilir. Bu cihazlar, özellikle aktivite sırasında eklemi stabilize etmek için kullanılabilir.
3. Ağrı Yönetimi: Özellikle yaralanma sonrası ağrıyı kontrol altına almak için ağrı kesiciler veya anti-enflamatuar ilaçlar reçete edilebilir. Bu ilaçlar, ağrıyı hafifletmek ve iltihaplanmayı azaltmak için kullanılabilir.
4. Egzersiz ve Aktivite Değişiklikleri: Özellikle yaralanma sonrası dönemde, ağır yüklerden kaçınmak ve yüksek darbe alımını azaltmak için egzersiz ve aktivite düzenlemeleri yapılabilir. Bu, yaralanmanın iyileşme sürecini destekleyebilir ve tekrarlayan yaralanma riskini azaltabilir.
5. Konservatif Tedavi: Bazı ÖÇB yırtıkları, cerrahi müdahale gerektirmeyebilir ve konservatif tedavi yaklaşımı ile yönetilebilir. Özellikle yaralanma daha düşük şiddetli ise ve hastanın yaşam tarzına uygunsa, konservatif tedavi seçeneği değerlendirilebilir.

Cerrahi dışı tedaviler, yaralanmanın şiddetine, hastanın yaşına, yaşam tarzına ve diğer faktörlere bağlı olarak belirlenir. Her hasta farklı olduğu için, tedavi planı genellikle bireyselleştirilir ve doktorun önerilerine göre belirlenir.

Ön çapraz bağ (ÖÇB) yırtığı, cerrahi tedavi gerektiren ciddi bir durumdur, özellikle eklemin stabilitesini ve fonksiyonunu geri kazanmak amacıyla. Ön çapraz bağ yırtığı için cerrahi tedavi seçenekleri şunlardır:

1. Ön Çapraz Bağ Rekonstrüksiyonu: Bu, en yaygın olarak kullanılan cerrahi tedavi yöntemidir. ÖÇB rekonstrüksiyonu, kopmuş olan ÖÇB’nin yerine yeni bir bağ oluşturmak için allograft (başka bir kişiden alınan tendon) veya otogreft (hastanın kendi tendonu) gibi doku greftleri kullanır. Bu greft, diz eklemindeki doğru pozisyona yerleştirilir ve sabitlenir, böylece eklemin stabilitesi geri kazanılır.
2. Yapay Ön Çapraz Bağ: Bazı durumlarda, ÖÇB yırtığı olan hastalar için yapay ön çapraz bağ implantları kullanılabilir. Bu implantlar, eklem içinde stabiliteyi sağlamak için kullanılır.
3. Yapay Eklemler: Özellikle yaralanmanın ağır olduğu ve eklemdeki diğer yapıların da hasar gördüğü durumlarda, diz ekleminde tam bir protez değişimi yapılabilir. Bu, ÖÇB’nin yanı sıra diğer hasarlı dokuların da onarılmasını sağlar.
4. Menisküs ve Kıkırdak Onarımları: ÖÇB yırtığı genellikle diğer diz yapılarıyla birlikte hasar görmüş olabilir. Bu nedenle, ÖÇB rekonstrüksiyonu ile birlikte menisküs veya kıkırdak onarımları da gerekebilir.

Cerrahi tedavi seçeneği, yaralanmanın şiddetine, hastanın yaşına, yaşam tarzına ve diğer faktörlere bağlı olarak belirlenir. Cerrahi sonrası rehabilitasyon süreci, hastanın cerrahi sonrası iyileşmesini hızlandırmak ve eklem stabilitesini sağlamak için fizyoterapi ve egzersizleri içerir. Her hasta durumu farklı olduğu için, cerrahi tedavi seçeneği genellikle bireyselleştirilir ve doktorun önerilerine göre belirlenir.

Ön çapraz bağ cerrahisi yapılan hastanın ameliyat sonrası dikkate etmesi gereken durumlar nelerdir?

Ön çapraz bağ ameliyatı yapıldı ve ameliyat sonrası hasta yatağına alındı. Bu dönemde hastanın dizinde fazla kanama olmaması için diz eklemi çevresine buz konulması faydalıdır. Eğer ameliyattan sonra dren (yara bölgesindeki kanın dışarı akması için takılan sistem) takılmış ise belli aralıklarla hemşire tarafından takip edilir ve haznesi dolmuş ise boşaltılır. Bazı ortopedistler Ön çapraz bağ ameliyat sonrası dren kullanmayabilir. Hasta ağrıdan dolayı dizini sürekli bükük tutmaya meyili olursa, sonrasında dizini düz biçimde uzatmakta zorluk çekebilir. Bu nedenle ameliyat sonrası erken dönemde hastanın bacağını düz bir şekilde tutması önemlidir. Gerekirse hastanın ayağının altına birkaç yastık konarak diz eklemi düz hale getirilmeye çalışılmalıdır.

Ameliyattan bir gün sonra hastaya bir çift koltuk deyneği yardımıyla nasıl yürüyeceği doktoru tarafından anlatılır. Herhangi bir sorun olmadan yapılan Ön çapraz bağ cerrahisinde hasta bacağına tam yük vererek yürüyebilir. Hasta sonrasında lavaboya bir çift koltuk deyneği yardımıyla gidebilir. Bu hastaların ek bir sıkıntısı yoksa hiçbir şekilde idrar sondası veya hasta bezi kullanmamalı veya talep etmemelidirler. Yürümesi öğretilen hastaya doktoru tarafından diz çevresinde bulunan kaslarını güçlendirecek egzersizler başlanır. Diğer bir egzersiz ise diz ekleminin bükülebilmesi için gerekli olan egzersizdir. Hasta her iki egzersizi de çalışmalıdır. 

Birinci gün hastaların ağrıları epey azalmış olacaktır. Hastanın pansumanı yapılır ve ağrı durumuna göre en erken ameliyattan bir gün sonra evine taburcu edilebilir. Eve giden hasta kendisine verilen egzersizleri olabildikçe devamlı yapmalıdır. Ağrısı olan hasta doktorunun yazdığı ağrı kesicileri kullanmalıdır. Hasta ev içinde kendi ihtiyaçlarını olabildikçe görebilir. Yürümek için yardımcı cihaz olarak bir çift koltuk deyneği kullanabilir. Bazı hastalar ağrılarının azalmasıyla birlikte bu yardımcı cihazları erken dönemde bırakabilir.  Ancak ağrısı olan hastalar ise doktorlarının tavsiye ettiği süre boyunca bir çift koltuk deyneği kullanmaya devam etmelidirler.

Eve taburcu edilen hastanın gün aşırı veya 3 günde bir pansuman yapması gerekmektedir. Pansumanı bir sağlık çalışanının yapması daha uygun olacaktır. Pansuman yapılırken dikkat edilecek en önemli husus gazlı bezlerin steril (mikroorganizmalardan arındırılmış) olması gerektiğidir. Dizler pansuman yapıldıktan sonra bantların diz bükük bir haldeyken yapıştırılması hastanın dizini bükmesini kısıtlamayacaktır. Ameliyattan 15 gün sonra hasta ameliyatını yapan doktora kontrole gitmelidir. Doktor tarafından pansuman kontrol edilir ve kesi hattı değerlendirildikten sonra yara iyileşmesi uygun ise dikişler alınır. Dikişler alındıktan sonra hastanın yürüyüşü ve dizini ne kadar büktüğü kontrol edilir. Hastanın yürümek için bir çift koltuk deyneği ihtiyaç duyup duymadığı değerlendirilir. Hastaların çoğu 30 gün sonunda yardımcı cihaza ihtiyaç duymadan hayatını idame ettirebilir hale gelmektedir. Diz çevresi kasları zayıf olduğu düşünülüyor ise aynı zamanda diz kaslarını güçlendirici egzersizlerini yeterli şekilde uygulamamış olan veya dizini açmakta güçlük çeken hastalar fizik tedavi ve rehabilitasyona yönlendirilir.

Diğer önemli bir konu ise Ön çapraz bağ ameliyatı yapılan hastaların bacak damarlarında kan pıhtısı oluşması ihtimalidir. Bu olay çok nadir olsa da ciddi sonuçlar doğurabileceği için her hastada bazı tedbirler alınması gerekmektedir. Hastaların diz altı hizasına kadar basınçlı antiemboli (pıhtılaşma önleyici) çoraplar giymesi tavsiye edilir. Pıhtıyı önlemek için doktorun önerdiği enjeksiyon tarzı ilaçların veya hapların 1 ay süre boyunca her gün alınması gerekmektedir. Baldır kısmında oluşacak her hangi bir şişlik veya kızarıklıkların zaman kaybedilmeden mutlaka en erken zamanda doktora bildirilmesi gerekmektedir.

Ön çapraz bağ rekostrüksiyonu uygulanan hastalar neler dikkat etmelidir?

Ön çapraz bağ (ÖÇB) rekonstrüksiyonu uygulanan hastalar, cerrahi sonrası dönemde iyileşme sürecini hızlandırmak ve komplikasyonları önlemek için dikkat etmeleri gereken bazı önemli konular vardır. İşte ÖÇB rekonstrüksiyonu sonrasında hastaların dikkat etmesi gerekenler:

1. Doktor Talimatlarına Uymak: Cerrahi sonrası dönemde doktorun önerdiği talimatlara tam olarak uymak çok önemlidir. Bu talimatlar, yara bakımı, ilaç kullanımı, fizyoterapi ve egzersizler gibi konuları içerebilir.
2. Fizyoterapi ve Rehabilitasyon Programına Uymak: Fizyoterapistin önerdiği rehabilitasyon programını düzenli olarak yapmak, diz eklemi fonksiyonunu geri kazanmak için kritik öneme sahiptir. Fizyoterapi ve egzersizler, kas gücünü artırmak, esnekliği artırmak ve eklem hareketliliğini geri kazanmak için önemlidir.
3. Ağır Yüklerden Kaçınmak: Cerrahi sonrası dönemde bir süre ağır yüklerden kaçınmak önemlidir. Ağır kaldırmak veya aşırı zorlayıcı aktiviteler yapmak, diz eklemindeki greftin sağlamlaşmasını engelleyebilir ve iyileşme sürecini geciktirebilir.
4. Koşullu Hareketler Yapmak: Belirli bir süre boyunca doktorun ve fizyoterapistin önerdiği sınırlı hareketler ve aktiviteler yapmak önemlidir. Bu, eklemdeki greftin stabilizasyonunu sağlamak için gereklidir.
5. Düzenli Doktor Kontrollerine Gitmek: Cerrahi sonrası dönemde düzenli doktor kontrollerine gitmek önemlidir. Bu kontrollerde doktor, iyileşme sürecini değerlendirir, varsa komplikasyonları tespit eder ve tedavi planını ayarlar.
6. Diyet ve Beslenme: Sağlıklı bir beslenme düzenine uygun olarak yeterli protein alımı, greftin iyileşmesini destekleyebilir. Ayrıca, vücuttaki iltihabı azaltmak ve iyileşmeyi hızlandırmak için anti-enflamatuar gıdalar tüketmek de faydalı olabilir.
7. Sigara ve Alkol Kullanımından Kaçınma: Sigara içmek ve aşırı alkol tüketmek, iyileşme sürecini olumsuz etkileyebilir. Bu nedenle, sigara içilmemeli ve alkol tüketimi sınırlanmalıdır.
8. Düşme Riskini Azaltmak: Cerrahi sonrası dönemde düşme riskini azaltmak için dikkatli olmak önemlidir. Güvenli bir ortamda hareket etmek ve gerekirse destek almak önemlidir.

Her hasta durumu farklı olduğu için, cerrahi sonrası dikkat edilmesi gerekenler hastanın özel durumuna göre değişebilir. Bu nedenle, doktorun önerilerine dikkatle uyulmalı ve herhangi bir endişe veya soru durumunda doktora başvurulmalıdır.

Ön çapraz bağ ameliyatının uygulanmasında ki primer amaç ağrısız ve dizinde dönme olmadan hastanın yürüyebilmesinin sağlanmasıdır. Ortopedi ve travmatoloji uzmanı olarak Ön çapraz bağ ameliyatını gerçekleştirdiğim hastalara verdiğim en önemli tavsiye mümkün oldukça en erken zamanda sportif aktivilerine doktor kontrolü neticesinde en erken sürde dönmeleridir.